| HİSSE SENEDİ VE BORSA
Hisse senedi, bu senedi çıkaran şirketin sermayesinde, senedin
üzerinde yazılı tutar (nominal değer) kadar ortaklık hakkına sahip olunduğunu
gösteren belgedir. Borsa işlemlerinde bir adet hisse senedinin (bir payın) nominal
değeri 1.000 TL. kabul edilir. Buna göre, örneğin, 5.000 TL. nominal değerli bir
hisse senedi, 5 adet ortaklık payını temsil eder.
İMKB'de normal alım-satım işlemleri "lot" hesabıyla
yapılır. Her lot 1.000 paydan (1.000.000 TL'Iık nominal değerli hisse senedinden)
oluşur. 1.000 payın altında kalan alım-satımlar "lot altı" işlemleri
olarak adlandırılır ve normal piyasa dışında işlem görür.
ARACI KURUM VE YATIRIM HESABI
İMKB'de hisse senedi alım-satım sadece yetkili aracı
kurumlar tarafından yapılabilir. Doğrudan doğruya aracı kurum olarak kurulmuş
firmalar olduğu gibi, her bankanın aracı kurum statüsünde çalışan menkul kıymet
birimleri de mevcuttur.
Bireysel yatırımcının hisse senedi alım-satım yapabilmesi
için, önce bir aracı kurumda yatırım hesabı açtırması gerekir. Bu aşamada,
seçilecek aracı kurumun sağlam ve güvenilir olmasına dikkat edilmeli ve eğer banka
değilse, yetki belgesi mutlaka görülmelidir. Ayrıca, açılan hesap için İMKB
bünyesindeki Takas ve Saklama Merkezinden sağlanacak "müşteri adına saklama
bilgileri" izlenmelidir.
Aracı kurumların büyük bir kısmı, hesap açmak için 1-5
milyar TL. arasında değişen minimum bir tutarın yatırılmasını talep ederler. Bu
kadar parası olmayan küçük yatırımcı, bankadaki hesabı kapsamında bulunan veya bu
hesapla bağlantılı olarak açtıracağı yatırım hesabı kanalıyla dilediği kadar
lot ( hatta lot altı) alım-satım yapabilir.
ALIM-SATIM İŞLEMLERİ
Borsada alım-satım, aracı kuruma verilen "alım"
ve "satım" emirleriyle gerçekleştirilir. Bu emirler "limitli" veya
"serbest" fiyattan verilir. Limitli fiyattan alım emri verilmişse, alınacak
hisse senedinin yap başına borsa fiyatı öngörülen limite veya altına düşmedikçe,
aracı kurum alış yapamaz. Limitli fiyattan satış emrinde ise bunun tersi geçerlidir.
Emirler aracı kuruma bizzat gidilerek verilebibeceği gibi, yatırım hesabı
sözleşmesine hüküm eklenerek, telefon ve internet kanalıyla da veribebilir.
Hisse senedi alım ve satımlarında aracı kurum
"kurtaj" adı verilen ve işlem tutarının %0.2 sinden az olmayan bir komisyon
alır. Lot altı işlemlerde komisyon oranı %4-5 düzeyine kadar çıkabilmektedir.
HİSSE FİYATLARI VE İNDEKS
Tüm piyasalarda olduğu gibi, hisse senetleri piyasasında da
fiyatlar arz ve tabebe göre oluşur. Arz fazlaysa, yani satıcılar ağırlıktaysa,
fiyatlar düşer. Buna "ayı piyasası" adı verilir.
Alıcıların egemen olduğu talep ağırlıklı bir piyasada ise
fiyatlar yükselir. Buna da "boğa piyasası" denir. Hisse senedi fiyatlarının
genel seyrini belirlemek için borsa indeksi kullanılır her bir şirketin hisse
senetlerinin son işlem fiyatının, o şirketin borsada işlem gören (borsaya kote
edilmiş) toplam hisse senedi (pay) adedi ile ağırlıklandırılarak dikkate
alındığı borsa indeksi, kapsadığı tüm şirketlere ait hisse senetlerinin ortalama
fiyatının İMKB'nin faaliyete geçtiği Ocak 1986'daki ortalama fiyata göre hangi
noktaya geldiğini gösterir. Örneğin, Kasım 2002'de indeksin 11.000 olması,
ağırlıklı ortalama hisse senedi fiyatının TL. bazında Ocak 1986'daki düzeyinin
11.000 katına çıktığını ifade etmektedir.
Genel fiyat düzeyini belirtmek amacıyla kullanılan ana indeks,
İMKB-100 indeksidir. Bu indeks, piyasa değeri (hisse fiyatı x pay adedi) en yüksek 100
şirketi kapsamaktadır. Ayrıca, piyasa değeri ilk 30 şirketi kapsayan İMKB-30 ve
borsaya kayıtlı 400 dolayında şirketin hepsinin yer aldığı İMKB-TUM indeksleri
mevcuttur. İMKB-30 hisseleri genelde diğer hisseleri peşinden sürüklediğinden, fiyat
|