Mali piyasalar; para piyasası, sermaye piyasası olmak üzere ikiye ayrılır:

Sermaye piyasasından sağlanan fonlar; genellikle işletmelerin bina, makina ve techizat gibi duran varlıklarının finansmanında, yatırımlarda kullanılmaktadır.

Sermaye piyasasını birincil piyasa ve ikincil piyasa olmak üzere ikiye ayırabiliriz:

İki veya daha fazla gerçek veya tüzel kişinin iktisadi ve kar içerikli ortak bir amaca ulaşmak için emek ile sermaye birleştirmelerine şirket denir.

Anonim şirket; bir ünvan altında, iktisadi amaç ve konular için en az beş kişi ile kurulan, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş, paydaşların koydukları sermaye kadar sorumluluğu üstlendiği, ortaklık sıfatı paya göre belirlenen, hak ehliyeti işletme konusu ile sınırlı, tüzel kişiliği haiz ticaret ortaklığıdır.

Anonim şirketlerin,

yönünde iktisadi işlevleri mevcuttur.

Anonim şirketler;

olmak üzere iki türe ayrılır.

Anonim şirketlere sermaye alarak aşağıda yer alan kalemler konulabilir:

Evet; anonim şirketler, TTK 396.md.'ye dayanarak sermayelerini azaltabilirler. Değişen iktisadi koşullara uyum sağlayamayan, bu nedenle sermayesi faaliyet konusuna oranla fazla gelen, gelir ve gider dengesi bozulan şirketler sermayelerini “İsteğe Bağlı Olarak” veya “Zorunlu Olarak“ azaltabilirler.

Ortak sayısı, Sermaye Piyasası ve Borsa düzenlemelerinde belirtilen rakkamı geçmeyen, hisse senetleri halka arz edilmemiş olan veya arzedilmiş sayılmayan şirketlere, halka açık olmayan anonim şirket denir.

Sermaye Piyasası Kanunu'na göre hisse senetleri halka arz edilmiş olan veya ortak sayısının 100'ü aştığı belirlenip hisse senetleri halka arz edilmiş sayılan anonim şirketlere halka açık anonim şirket denir.

Halka açık anonim şirketler tedrici biçimde kurulurlar. Tedrici kuruluş, bir kısım payların kurucular tarafından taahhüt olunması ve geri kalan kısım için de halka başvurulması suretiyle olur.

Halka açık anonim ortaklıklar, ani şekilde yani şirket sermayesinin tamamının kurucu ortaklarca taahhüt edilmesiyle kurulamazlar.

Kayıtlı sermaye sisteminde şirketler SPK'ya başvurarak bir sermaye tavanı tescil ettirirler. Böylelikle o sermaye tavanına kadar, şirket genel kurul kararı olmaksızın, yönetim kurulu kararı ile sermayelerini artırabilirler. Bu sistemde sermaye artırım prosedürü kısaltılmış olur. Hisse senedinin teslimi, satış anında yapılır. Esas sermaye sisteminde sermaye artırımının tescil edilmesinden sonra hisse senetleri bastırılarak teslim edilir; aradaki sürede, muvakkat (geçici) makbuzlar ortaklık payını temsil eder.

Esas sermaye sisteminde, hamiline hisse senetlerinde sermaye artırımının tescilini izleyen 30 gün içinde, nama yazılı hisse senetlerinde ise 90 gün içinde muvakkat makbuzlar hisse senedine dönüşür.

Kayıtlı sermayeli anonim şirketlerin sahip olmaları mecburi, miktarı SPK'ca belirlenen en az çıkarılmış sermaye tutarına “Başlangıç Sermayesi” denilir.

Kayıtlı sermayeli anonim şirketlerin satışı yapılmış hisse senetlerini temsil eden sermayelerine “Çıkarılmış Sermaye” denilir.

Şirketlerin birleşmesi, yasa ile belirlenen kurallara uygun olarak, ayrı türden olan iki veya daha fazla ticari şirketin, birbirleriyle birleşerek yeni bir ticaret şirketi oluşturmasına veya mevcut bir ticaret şirketine katılmasına denir.

Anonim şirketler; gelişen ve değişen iktisadi koşullara uygun hale gelmek, güçlenmek amacıyla aşağıdaki şekillerde birleşebilirler:

Sermaye Piyasası Kanunu'nda “halka arz”, sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan halka çağrıda bulunulması; halkın bir anonim ortaklığa katılmaya veya kurucu olmaya davet edilmesi; hisse senetlerinin borsalar veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda devamlı işlem görmesi; Sermaye Piyasası Kanunu'na göre halka açık anonim ortaklıkların sermaye artırımları dolayısıyla paylarının veya hisse senetlerinin satışı, halka açık ortaklıkların sermaye artırımları dolayısıyla paylarının veya hisse senetlerinin satışı olarak tanımlanmıştır.

Halka arz edilen sermaye piyasası araçlarına ilişkin işlem yaparken öncelikle, halka arz yoluyla satılan sermaye piyasası araçları ve bunları ihraç eden şirkete ilişkin bilgilerin bulunduğu izahnamelerin ve sirkülerin incelenmesine dikkat edilmelidir.

Halka açılmak üzere hisse senedi satışı yapacak ortaklıklar, SPK'nın “Sermaye Piyasası Araçlarının Halka Arzında Satış Yöntemlerine İlişkin Esaslar Tebliği” başlıklı Seri : VIII, No : 22 Tebliği' ne göre, “ Talep Toplama”, “ Talep Toplanmaksızın Satış” veya “ Borsa' da satış” yöntemlerinden birini kullanmak zorundadırlar.

Bir hisse senedinin satış fiyatı, Borsa' da hisse senetleri işlem gören aynı sektöre ait şirketlerin fiyat kazanç oranları esas alınarak, ayrıca indirgenmiş nakit akım analizleri gibi yöntemler kullanılarak ve geçmiş yıllara ilişkin finansal göstergeler, karlılık oranları ve geleceğe yönelik projeksiyonlara da bakılarak, aracı kuruluş ile ortaklık tarafından belirlenmektedir.

Kayıtlı sermaye sistemindeki ortaklıklar, satın alma taahhütnamesi bulunmaması halinde, satış süresinin sona ermesini takiben satılamayan hisse senetlerini 6 iş günü içinde iptal ettirirler.

Esas sermaye sistemindeki ortaklıklar ise süresi içinde satılamayan hisse senetleri için satış süresinin bitiminden itibaren 3 iş günü içinde satın alma taahhüdünde bulunanlara müracaat ederler.

Tahsisli satış, sermaye artırımlarında, artırılan sermayeyi temsil eden hisse senetleri ile mevcut hisse senetlerinin hissedarlarınca, halka arz edilmeyerek doğrudan dışarıda yerleşik kişilere, kayıt öncesi belirlenmiş yurt içinde yerleşik kişilere tahsisli olarak veya Borsa'nın ilgili pazarında toptan satışını ifade etmektedir.

Anonim ortaklıklar, mevzuata göre özelleştirme kapsamına alınanlar dahil kamu iktisadi teşebbüsleri, mahalli idareler ile bunlarla ilgili özel mevzuatları uyarınca faaliyet gösteren kuruluş, idare ve işletmelere ”ihraçcı şirketler” denilir.

Genel ve katma bütçeli idareler ile T.C. Merkez Bankası da bu kapsama girer ve ihraç olunacak sermaye piyasası araçlarının ihraçları hakkında SPK'ya bilgi verilir.

Kural olarak ihraç veya halka arz olunacak sermaye piyasası araçlarının SPK'ya kaydettirilmesi zorunludur. Söz konusu işlemlerin neticelenmesine, “Kurul Kaydına Alınma” denir.

Borsa, ticaretle veya finansal işlemlerle uğraşan kişilerin toplandıkları kamuya açık kurallı finansal organizasyondur.

Borsalar zaman içerisinde işlem gören malların cinsine göre “emtia”, “menkul kıymetler”, “döviz” ve “türev ürünler” borsaları olmak üzere dört ana gruba ayrılmıştır. İMKB gibi; hisse senedi, tahvil ve benzeri finansal sermaye piyasası araçlarının alınıp satıldığı borsalara, “menkul kıymetler borsaları” denir.

Ortaklıkların ve diğer tüzel kişilerin menkul kıymetleri bir veya birden fazla borsada işlem görebilir. Bu konudaki başvuruları, ilgili borsa veya borsaların yönetim kurulları karara bağlar.

Kamu kuruluşlarına ait menkul kıymetlerle, yabancı menkul kıymetlerin işlem göreceği borsa veya borsaları ilgili Bakanlık belirler.

Menkul Kıymetler Borsalarının fonksiyonlarını dört ana gruba ayırabiliriz:

Menkul kıymetler borsalarında olağan dışı menfi gelişmelerin olması halinde, borsaların geçici olarak kapatılmasına karar verilebilir.

Borsaların üç güne kadar geçici olarak kapatılmasına karar alma yetkisi aynı zamanda Borsa Yönetim Kurulu Başkanı olan Borsa Başkanı'na aittir.

Borsa Yönetim Kurulu'nun talebi üzerine borsaların onbeş güne kadar geçici olarak kapatılmasına SPK, SPK'nın talebi üzerine bir aya kadar geçici olarak kapatılmasına Maliye Bakanı yetkilidir.

Borsaların bir aydan fazla süre ile geçici olarak kapatılmasına karar vermeye ilgili Bakanlığın önerisi üzerine Bakanlar Kurulu yetkilidir.

İMKB'nin üç tane organı vardır.

İMKB'nın dört tane komitesi vardır. Bu komiteler;

Komiteleridir.

Söz konusu komiteler, görev ve yetkilerine giren alanda Yönetim Kurulu'nun karar vermesine yardımcı olacak raporlar düzenler.

İMKB'nin Başkanlık Teşkilatı;

oluşmaktadır.

İMKB'nin ana hizmet birimleri aşağıda yer almaktadır.

Sermaye Piyasası Kanunu'nun 3.maddesinde menkul kıymet; ortaklık veya alacaklılık sağlayan, belli bir meblağı temsil eden, yatırım aracı olarak kullanılan, dönemsel gelir getiren, misli nitelikte, seri halinde çıkarılan, ibareleri aynı olan ve şartları SPK'ca belirlenen kıymetli evrak olarak tanımlanmıştır.

Senetten doğan hakkın, senetten ayrı olarak beyan edilemeyeceği ve başkalarına devredilemeyeceği; hak ile senedin birbirine sıkısıkıya bağlı olduğu senetlere “kıymetli evrak” denir. Kıymetli evrak, ispat vasıtasıdır ve senetten doğan hakların devredilebilmesi, dolaşım yeteneğine sahip olması amacıyla çıkarılmıştır.

Her kıymetli evrak, menkul kıymet değildir. Bununla birlikte her menkul kıymet, kıymetli evraktır.

Aynı zamanda menkul kıymet olan kıymetli evraka; hisse senedi ve geçici ilmühaber, tahvil, intifa senedi, kar ve zarar ortaklığı belgeleri, hazine bonoları, Devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin tahvil ve bonoları, tertip halinde çıkarılmış ve vadeleri iki yıl veya daha uzun olmak şartı ile ipotekli borç ve irat senetleri örnek verilebilir.

Menkul kıymet sayılmayan kıymetli evrak arasına faiz ve temettü kuponları, talon, yatırım fonu katılma belgeleri, opsiyon senetleri, mevduat sertifikası ile iki yıldan az süreli ve tertip halinde çıkarılan ipotekli borç ve irat senetleri, kambiyo senetleri (bono, poliçe, çek) girmektedir.

Kıymetli evrakta, senetten doğan hak ile bu hakkın kurulmasına neden olan işlem arasında bağlantı yoktur. Buna kıymetli evrakta “soyutluk ilkesi” denir. Bir işlemin hukuki sebebi yoksa veya sonradan ortadan kalkarsa, bu sebebe dayanılarak verilmiş olan şeyler geri verilir. Para ödenmişse para, senet verilmişse senet iade edilir. Kıymetli evrakta ise, devredildikten sonra soyutluk ilkesi ortaya çıkar ve senedin yaratılmasına neden olan sebep donar. Kıymetli evrak dolaşımda bulunduğu sürece bu sebepten bağımsız olarak tedavül eder.

Hisse senetlerini zayii eden ve zayi ettiği hisse senedinin kimin elinde olduğunu bilmeyen yatırımcıların, yetkili mahkemeden bu hisse senetleri ile getirileri üzerine ödeme yasağı kararı koydurmaları ve bu hisse senetlerini iptal ettirmeleri gerekmektedir. Bu şekilde hisse senedi ile bu senetten doğan haklar birbirinden ayrılır. Bu durum hisse senetlerinin kıymetli evrak olma özelliğinden doğmaktadır. Senet sahibi iptal kararı üzerine ihraç eden şirketin iptal edilen hisse senetlerinin yerine geçmek üzere çıkardığı yeni hisse senetlerinin masraflarını ödemekle yükümlüdür. Hisse senedini zayi eden hamil ödeme yasağı kararı aldıktan sonra senedin kimin elinde olduğunu biliyorsa “geri alım” davası açar. TTK 414.madde uyarınca, hisse senetlerinin tedavülü mümkün olmayacak biçimde yıpranmış veya bozulmuş olmakla birlikte, esaslı unsurları ve ayırt edici vasıfları tereddüte meydan vermeyecek şekilde anlaşılabiliyorsa, iptal hükümlerinin uygulanmasına gerek yoktur. Senet sahibi masraflarını peşin ödemek şartıyla şirketten yeni bir senet veya ilmühaber ihdasını isteyebilir.

Dünya sermaye piyasalarında, kıymetli evrakın saklanması gerekliliğinden ortaya çıkan sakıncaları ortadan kaldırmak, menkul kıymetlerin dolaşım yeteneğini artırmak için kıymetli evraktan doğan hakların gayrımaddi olarak kayden tutulması sistemi geliştirilmiştir. Buna kaydi sistem (evraksız kıymetli evrak) denilmektedir.

Hesaplarda kayden bulunan menkul kıymet hakları hacze konu olabilirler.

Türk Hukuku'nda kaydi sisteme (evraksız kıymetli evraka) ilişkin uygulama mevcut değildir.

Anonim şirketler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler, özel kanunla kurulmuş kamu kuruluşları tarafından çıkarılan; sermayenin belirli bir bölümünü temsil eden, sahibine ortaklık haklarından yararlanma imkanı veren, kıymetli evraka hisse senedi denir.

Sermaye Piyasası Kanunu'nca, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin hisse senetleri Borsa'da işlem görmemektedir.

Hisse senetleri rehne konu olabilir.

İMKB'nda anonim şirket olarak faaliyet gösteren denizcilik şirketlerinin hisse senetleri bugün itibariyle işlem görmemektedir. Bu şirketlerin kabotaj hakkından yararlanması için Türk gemisi sayılmaları gerekmektedir. Türk gemisi sayılma koşullarını, TTK'nun Türk Bayrağı Çekme Hakkı ve Mükellefiyeti başlıklı bölümündeki 823. madde saymıştır. Bu maddenin mevcut hükmü uyarınca, denizcilik şirketinin hisse senetleri nama yazılı olmalı ve bu hisselerin üçüncü kişilere devri de şirket yönetim kurulu'nun iznine bağlı bulunmalıdır. İMKB Kotasyon Yönetmeliği'nin “ Borsa Kotuna Alınacak Menkul Kıymetler İçin Aranacak Şartlar “ başlıklı 9.maddesinin (h) bendinde; “ Esas sözleşmenin menkul kıymetlerinin devir ve tedavülünü kısıtlayıcı veya senet sahibinin haklarını kullanmasına engel olacak kayıtlar içermemekte olması” yönünde bir düzenleme mevcuttur. Görüldüğü üzere, Kanun'da yer alan 823. maddedeki hüküm ile İMKB Kotasyon Yönetmeliği'nin 9.maddesinin (h) bendinde aranan koşul birbirine uymamakta olup; mevcut düzenlemeler uyarınca, bugün için denizcilik şirketlerinin Borsa'ya kote edilebilmesi imkanı bulunmamaktadır.

SPK'nın 10.07.1997 gün ve 21/1150 sayılı ilke kararında bu hususa şu şekilde açıklık getirilmiştir :

* Aracı kurumlar, sermaye piyasası işlemleri nedeniyle nezdlerinde oluşan geçici nitelikteki müşteri nakitlerini, bu müşterilerin talepleri ve menfaatleri doğrultusunda nemalandırma amacı dışında kullanamazlar.

* Aracı kurumlar tarafından toplu olarak değerlendirilen nakitlerden elde edilen gelirler müşteri hesaplarına oransal olarak dağıtılır.

* Bu durumda; müşteri ile aracı kuruluş arasında imzalanan alım satıma aracılık çerçeve sözleşmesine

“ bu fonların değerlendirme usulleri, elde edilen getirilerin müşterilere dağıtılması ve taraflara ait hak ve yükümlülüklerin belirlenmesine” dair bir maddenin eklenmesi gerekmektedir. Ayrıca, aracı kurumlar, yukarıda ifade edilen geçici nitelikteki müşteri nakitlerininin nemalandırılması dışında, mevduat toplama sonucunu verebilecek şekilde müşterilerinden nakit kabul edemezler ve bu nakitleri müşterilerinin rızaları ve talepleri dahilinde olsa da gerek kendi lehlerinde gerekse müşterileri lehine kullanamazlar.

Hisse senetleri TTK' nın 409. maddesine göre hamiline veya nama yazılı olmak üzere ikiye ayrılırlar.

Şirket, esas sözleşmesinde hüküm bulunması ve payların tamamının ödenmiş olması halinde hamiline hisse senedi çıkarabilir. Bu ayırım dışında hisse senetleri TTK' nun ilgili maddeleri uyarınca aşağıdaki şekillerde de çıkarılabilirler:

Hisse senedi sahibi;

sahiptir.

Pay senedinin ilk çıkarılışı sırasında ortaklık yönetimi tarafından verilen itibari değere “nominal fiyat” denir.

TTK'na göre nominal değer en düşük 500 TL olabilir ve 100 TL'lık farklarla artırılabilir. En sık görülen pay senedinin nominal fiyatı 1.000 TL'dır.

İMKB' de şirket hisselerinin itibari değeri değişik de olsa, kural olarak fiyatlar 1.000 TL itibari değer üzerinden tescil edilir.

Hisse senetlerinin çıkarılış aşamasında satışa sunulduğu fiyata “ihraç fiyatı” denir.

Borsa'da işlem görmeye başlayan hisse senetlerinin, Borsa'daki arz ve talep koşullarına göre oluşan fiyatına “Borsa fiyatı” denir.

Türk Ceza Kanunu'nda 3679 sayılı kanun ile 21.11.1990 tarihinde yapılan değişiklikte; ticaret ortaklıklarının hisse senetleri, ceza hukuku açısından resmi belgelere eşit sayılmıştır. Bu nedenle hisse senetleri üzerinde yapılan sahtecilik fiilleri resmi evrakta sahtekarlık olarak cezalandırılmaktadır.

Hisse senedi bir mülkiyet senedi olduğundan ve vade taşımadığından zamanaşımına tabi değildir.

Borçlar Kanunu'nun 126/4 fk.sı uyarınca, söz konusu işlemlerin başladığı tarihten itibaren 5 yıldır.

TTK md. 420'ye göre anonim şirketlerin ödünç para bulmak için itibari kıymetleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkardıkları borç senetlerine tahvil denir. Tahvil sahibi şirkete yabancı sermaye yaratmış olmaktadır.

Tahvil, bir borç senedi olarak, taşıdığı en son kupon vadesinden veya itfaya uğramışsa itfa tarihinden itibaren 10 yıl sonra zamanaşımına uğrar.

Hisse senedi bir mülkiyet senedidir. Hisse senedi sahibi, hisse senedini çıkaran kuruluşun ortağıdır.

Tahvil ise bir borç senedidir. Tahvil sahibi, tahvil çıkaran kuruluşun uzun vadeli alacaklısıdır.

Şirket; tahvil ile yabancı sermaye, hisse senedi ile özsermaye elde eder.

Bir şirketin Borsa'ya kote olması, şirketin bunun için önceden belirlenmiş gerekli şartları yerine getirmiş olduğunu ve Borsa'da işlem görebileceğini gösterir. Ancak hisse senetleri kote olan her şirket Borsa'da işlem görmeyebilir.

Hisse senetleri ilgili oldukları pazarlarda işlem görürler. Hisse senetlerinin işlem görecekleri pazar ve işlemlere ilişkin gerekli bilgiler önceden Borsa bülteninde ilan edilir.

Evet; Bölgesel pazar (kot dışı pazar) da işlem görebilme koşullarını yerine getiren şirketlerin hisse senetleri İMKB'de işlem görebilir.

Borsa'da fiyatlar, çok sayıdaki menkul kıymet alım satım emirlerinin belirli kurallar çerçevesinde aleni şekilde karşılaşmasıyla oluşur.

Yatırımcılar Borsa'ya doğrudan başvurarak alım-satım işlemleri yapamazlar. Borsa'da menkul kıymetlere yatırım yapabilmek için yatırımcıların, sermaye piyasasında aracılık faaliyetleri yapmak üzere yetkilendirilmiş aracı kurum, yatırım bankaları ve ticari bankalardan oluşan Borsa üyelerine başvurmaları gerekmektedir.

Aracı kuruluşlar ile müşterileri arasında imzalanan “Alım-Satıma Aracılık Çerçeve Sözleşmesi”nde bulunması gereken asgari hususlar aşağıda yer almaktadır:

ilişkin esaslar.

Çerçeve sözleşmesinde SPK düzenlemelerine ve Borsa mevzuatına aykırı hükümler ile müşterilerin haklarını ciddi şekilde zedeleyici ve aracı kuruluş lehine tek taraflı olağanüstü haklar sağlayan hükümlere ve emirlerin ispatının müşteriye yüklenmesine ilişkin hükümlere yer verilemez. Sözleşmede hüküm bulunmayan hallerde genel hükümler uygulanır.

Aracı kuruluşlar, yaptıkları işlemlerle ilgili olarak;

aylık dönemler itibariyle işlem yapılan ayı izleyen 7 gün içinde müşterilerin adreslerine göndermek zorundadırlar.

Ancak bir önceki ay müşteri tarafından aracı kuruluşta hiçbir işlem yapılmamışsa bu durumda bu belgeler gönderilmeyecektir.

İşlem fiyatına göre, “limitli” veya “serbest” fiyatlı olarak müşteri emirleri verilebilir.

Yatırımcılar tarafından aracı kuruluşlara müşteri talimatı içeriğinde verilecek emirlerde,

bilgilerinin yer alması gerekmektedir.

Aracı kuruluşlara verilecek alım satım emirlerinin yazılı olarak verilmesi esas olup, sözlü olarak telefon vb. iletişim araçlarıyla da emir verilebilir. Sözlü olarak verilen emirler, sıra numarası takip eden listelere, emrin alınışı sırasında aracı kuruluş tarafından kaydedilir (yazılı hale dönüştürülür) ve kaydedildiği sıra numarası ve kodu o anda müşteriye bildirilir. Müşteri emir formu en az iki örnek düzenlenir. Formun imzalı bir örneği müşteriye verilir.

Hisse senetleri işlemlerinde emirler karşılanırken önceliklerin belirlenmesinde aşağıdaki kurallar sırasıyla uygulanır

a) Fiyat Önceliği Kuralı:

Daha düşük fiyatlı satım emirleri, daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden; daha yüksek fiyatlı alım emirleri daha düşük fiyatlı alım emirlerinden önce karşılanır.

b) Zaman Önceliği Kuralı :

Fiyat eşitliği halinde, sisteme zaman açısından daha önce kaydedilen emirler öncelikle karşılanır.

c) Müşteri Emirlerinin Önceliği Kuralı :

Fiyat ve zaman öncelikleri açısından eşitliğin sözkonusu olduğu emirler arasında müşteri emirleri, Borsa üyelerinin kendi nam ve hesaplarına verdikleri Borsa emirlerinden önce karşılanır.

Günlük emirler, verildikleri seans boyunca geçerlidirler ve seans sonunda gerçekleşmezse iptal edilirler. Emir eğer kısmen karşılanmışsa, karşılanmayan kısım seans sonuna kadar sistemde bekler ve gerçekleşmezse iptal edilir. Birinci seansta verilen günlük emir ikinci seansta geçerli değildir. Tarihli emir verdiğiniz takdirde, emriniz belirli bir tarihe kadar geçerli olacaktır. Mevcut uygulamada ilgili işlem gününden itibaren 1 iş gününü geçmeyecek şekilde emir verilebilmektedir.

Aracı kuruluşlar emirleri kısmen veya tamamen kabul etmeyebilirler. Ancak, nedenini açıklama zorunluluğu olmaksızın, durumu müşteriye veya yetkili temsilciye hemen bildirmekle yükümlüdürler.

Borsa üyelerinin, aracı olarak Borsa'da gerçekleştirdikleri işlemler karşılığında menkul kıymetlerin işlem gördüğü fiyatlarla hesaplanan tutarı üzerinden, müşterilerinden aldıkları komisyona “kurtaj” denir. Kurtaj tarifesi, İMKB Yönetim Kurulu'nun önerisi üzerine SPK tarafından belirlenir ve İMKB tarafından ilan edilir. Gerçekleştirilemeyen emirler için kurtaj alınmaz; varsa gider karşılığı alınır.

Aracı kuruluşlar, müşterileri olan yatırımcılardan müşteri hesabına gerçekleştirdikleri menkul kıymet alım/satım işlemleri için işlem tutarı üzerinden ve gerçekleşen hisse senedi işlem hacimlerinin vergi hariç %1'ini aşmamak ve vergi hariç % 0.2' sinden de az olmamak şartıyla serbest olarak kurtaj oranını belirleyebilirler.

Borsa üyeleri, alım emri verenlerden kaparo ya da teminat veya satın alınmak istenen menkul kıymet tutarının tamanının makbuz karşılığında ödenmesini, satım emri verenlerden satmak istedikleri menkul kıymetlerin ya da bunları temsil eden belgelerin kendilerine veya temsilcilerine teslim belgesi karşılığında teslimini, müşteri emrini Borsa'ya intikal ettirmenin ön şartı olarak isteyebilirler. Kaparo, peşin tahsil edilen bedel veya teslim alınan menkul kıymetler ya da bunları temsil eden belgeler, işlem gerçekleşmediği takdirde en geç bir iş günü içinde müşteriye iade edilir. İşlem gerçekleştiği takdirde kaparo veya peşin tahsil edilen bedel alış bedelinden mahsup edilir.

Üyelerce satılan menkul kıymetler veya bunları temsil eden belgeler müşteri tarafından daha önce teslim edilmişse, üyenin bu menkul kıymetlerin bedeli olarak tahsil ettiği paradan kurtaj ve diğer masrafları çıkardıktan sonra kalanı alması için müşterisine, şekli ve içeriği Borsa Yönetimi'nce belirlenen ihbarnameyi, menkul kıymetlerin bedelini tahsil ettiği günü izleyen ilk iş gününde göndermesi veya vermesi; müşterinin alacağının başvurusu üzerine derhal kendisine ödenmesi gerekmektedir.

Borsa üyesinin, Borsa'da müşterileri için alım emirlerini gerçekleştirdikten sonra, izleyen ilk iş günü sonuna kadar şekli ve muhteviyatı Borsa Yönetimi'nce belirlenen ihbarnameyi düzenleyerek müşterisine göndermesi; müşterinin ihbarnameyi almasını izleyen ilk iş günü içinde başvurarak, aralarında yazılı başka türlü herhangi bir anlaşma olmadığı takdirde, satın aldığı menkul kıymetlerin bedelleriyle kurtaj ücreti ve giderlerinin tamamını ödemek suretiyle menkul kıymetleri teslim alması; emrin verildiği sırada kaparo alınmışsa, kaparonun menkul kıymet bedeline ve ilgili giderlere mahsup edilmesi gerekmektedir.

Müşteri, kendisine tebliğ edilen ihbarnamede belirtilen sürede satın alınan menkul kıymeti veya onu temsil eden belgeyi teslim almak için başvurmadığı takdirde, Borsa üyesi ayrıca bir ihbara gerek kalmaksızın sözkonusu menkul kıymetleri kendi portföyüne satın alabilir veya Borsa'da satabilir. Borsa'da satış halinde menkul kıymetin Borsa'da satışından veya satılamamasından doğan zarar, taahhüdünü yerine getirmeyen müşteriye; bu işlerden doğan kar üyeye aittir. İşlemden zarar doğmuşsa, varsa üye tarafından kaparodan mahsup edilir. Bu da yetmediği takdirde üye, müşteriden zararı tahsil eder.

Borsa üyelerine verilen satım emirleri sürelerinde gerçekleştirilemediği takdirde, satım emri verenler tarafından teslim edilen menkul kıymetler veya bunları temsil eden belgeler, durumun kendisine tebliğinden itibaren emri veren tarafından karşılanmak suretiyle istediği yere gerekli tedbirler alınarak gönderilir.

Borsa üyelerine verilen alım emirleri sürelerinde gerçekleştirilemediği takdirde, ilgili üye varsa aldığı kaparoyu derhal emri verene geri verir veya istediği yere gönderir. Para yatırılırken emir gerçekleşmediği takdirde paranın gönderileceği yerler tesbit edilmişse, durumun kesinleşmesini izleyen ilk iş gününde alınan kaparo banka veya posta havalesi ile belirlenen yere gönderilir. Bunun için yapılan giderler müşteriden alınır.

Gözaltı pazarı = 14:00 - 15:00

Toptan Satışlar Pazarı,

Resmi Müzayedeler ve Birincil Piyasa: = 9:15 - 9:45

Ulusal Pazar, Bölgesel Pazar ve Yeni Şirketler Pazarı (Rüçhan Hakkı kuponu, yeni hisse senedi ve lotaltı işlemleri de ilgili pazarın içinde aynı sürelerde gerçekleştirilmektedir.)

1.Seans = 10:00 - 12:00 2.Seans= 14:00 - 16:00

Borsa emirleri;

olarak çeşitlendirilmektedir.

İşlem birimi halinde verilmiş, tam olarak bir lot ve katlarından oluşan emirlerdir. Aşağıda belirtilen şekillerde verilirler:

Borsa Yönetim Kurulu tarafından menkul kıymet bazında belirlenen hisse senedi sayısını aşan ve eksper onayı ile gerçekleştirilen emirlerdir.

Açığa satış emri, ilgili hissenin fiyatının trendine bağlı olarak en son gerçekleşen işlem fiyatı düzeyinden veya bu düzeyin bir adım üzerindeki fiyatlardan yapılabilir. Henüz fiyat oluşmamış ise emrin fiyatı, kapanış fiyatının en az bir adım üzerinde olmak zorundadır.

Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenen miktarın üzerinde bir bütün olarak işlem gören ve Toptan Satışlar Pazarı'nda verilebilen emirlerdir.

Hisse senetleri pazarlarında yapılan işlemler sonucunda, her hisse senedi için Borsa kaydına alınan fiyatlar ve işlem miktarları en geç seansın bitimini izleyen ilk iş günü Borsa tarafından belirlenen içerikte Borsa Bülteni'nde ilan edilir.

Çok fiyat yöntemi; bir hisse senedine ait olarak verilen alım-satım emirlerinin belirlenen öncelik kurallarına (fiyat, zaman ve müşteri emirleri önceliği) uygun olarak karşılaştırılmasıyla elde edilen fiyatlarla gerçekleştirilmesidir ve alım-satım emirlerinin Borsa tarafından belirlendiği şekilde her şirket için sisteme girildiği, sürekli müzayede sistemi ile çalışır.

Borsa kotunda bulunan ve asgari tedavül kriterlerine haiz şirketlerin hisse senetlerinin güven ve istikrar içerisinde işlem gördüğü pazardır.

Küçük ve orta ölçekli şirketlerin sermaye piyasalarından yararlanmalarını sağlamak üzere kurulmuş bir pazardır. Ayrıca, Ulusal Pazar'da işlem görme kriterini taşımayan ve/veya Borsa Yönetim Kurulu'nca geçici-sürekli olarak Ulusal Pazar'dan çıkarılmasına karar verilen şirketlerin hisse senetleri de bu pazarda işlem görmektedir.

Yeni Şirketler Pazarı, yeni kurulmuş ve fon gereksinimi duyan şirketlere Borsa kanalıyla alternatif bir finansman yöntemi sunmak, yeni projelere ve teknolojilere işlerlik kazandırmak amacıyla kurulmuştur.

Önceden alıcıları belirli olan veya olmayan, belli bir miktarın üzerindeki hisse senedi işlemlerinin; Borsa' da güven ve şeffaflık ortamında, organize bir piyasada gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla kurulmuştur.

Gözaltı Pazarı'nın kuruluş amacı; hisse senetleri Borsa' da işlem gören şirketler ve/veya hisse senetleri işlemleri ile ilgili olağan dışı durumların ortaya çıkması, hisse senetleri Borsa'da işlem gören şirketler tarafından kamunun zamanında, tam, sürekli olarak aydınlatılmaması ve mevcut düzenlemelere uyum konusuna gerekli özenin gösterilmemesi, yatırımcıların haklarının korunmaması ve kamu yararı gereği hisse senetlerinin Borsa kotundan çıkarılması sonucunu doğurabilecek gelişmelerin oluşması nedeniyle şirketlerin izleme ve inceleme kapsamına alınması durumlarında sürekli gözetim, denetim ve izleme ortamında, yatırımcıların devamlı ve zamanında bilgilendirilmesini sağlayacak önlemlerle birlikte, hisse senetlerinin İMKB bünyesinde işlem görebileceği organize bir pazar oluşturmak ve sözkonusu şirketlerin hisse senetlerine yatırım yapmış tasarruf sahiplerine likidite olanağı sunmak olarak ifade edilmektedir.

Pazarın kurulmasında amaç, uluslararası sermayenin Borsa'ya yönelmesini teşvik etmek ve yatırımcıların uluslararası kapsamda arzedilen sermaye piyasası araçları üzerinde yapacakları işlemler için şeffaf ve güvenilir bir ortam yaratmaktır.

IMKB Uluslararası Pazar Takas ve Saklama İşlem Esasları Yönetmeliği'nin 2.maddesi uyarınca, Takasbank tarafından kabul edilen, SPK'nın Seri III, No : 20 “Yabancı Sermaye Piyasası Araçlarının Kurul Kaydına Alınmasına ve Satışına İlişkin Esaslar Tebliği”nin 2.maddesi uyarınca Takasbank veya SPK'ca uygun görülen saklama kuruluşlarında depo edilen yabancı menkul kıymetleri temsilen çıkarılan ve bu menkul kıymetlerin verdiği hakları aynen sağlayan, bunlara özdeş, hamiline yazılı, nominal değeri temsil ettiği yabancı menkul kıymetin para birimi cinsinden ifade edilen sermaye piyasası aracıdır.

Anonim şirketlerin, gerçekleştirdikleri sermaye artırımlarına mevcut ortakların öncelikle katılma hakkıdır.

Rüçhan hakkı kullanma süresi 15 günden az, 60 günden fazla olamaz. Şirket, rüçhan hakkı kullanma sürelerini yayınladığı sirkülerde ilan eder.

Borsa'da işlem gören şirketlerin, nakdi sermaye artışı yapmak üzere belirledikleri rüçhan hakkı kullanma süresi içinde, söz konusu hisse senedinin üzerinde bulunan yeni pay alma kuponlarının alınıp satılabilmesi için açılan pazardır.

Rüçhan hakkı kupon pazarı ilgili şirketin hisse senetlerinin rüçhan hakkı kullanım süresiyle aynı zamanda başlamakta ve rüçhan hakkı kullanma süresi sonundan önceki 5. iş günü kapanmaktadır.

Rüçhan hakkı, şirket esas sözleşmesinde hüküm bulunması kaydıyla, hisse senedinin nominal değeri üzerinde ( primli) kullandırılabilir.

Ortaklıkların hisse senetlerini nominal değerin üzerinde bir fiyatla ihraç etmeleri sonucunda satış fiyatı ile nominal değer arasında oluşan farktır.

Ortaklıkların aktifinde kayıtlı bulunan ve amortismana tabi maddi duran varlıklarının enflasyon sebebiyle elde etme maliyeti ile piyasa değeri arasında oluşan farkın bilançoların sağlıklı bir şekilde değerlendirilmesi amacıyla Maliye Bakanlığı tarafından her yıl açıklanan oranlar dahilinde değerinin yükseltilmesidir.

Anonim şirketler, esas sözleşmelerinde hüküm bulunmak kaydıyla, bedelli sermaye artırımlarında mevcut ortaklarının yeni pay alma haklarını kısıtlayarak, ihraç edilen hisse senetlerini birincil piyasada primli (nominal fiyatın üzerinde) fiyattan satabilirler.

Hisse senetleri Borsa'da işlem gören ortaklıklar, birinci temettüü nakden ve/veya hisse senedi biçiminde dağıtmak veya dağıtmamak konusunda serbesttirler. SPK, bu ortaklıklardan gerekli gördüklerine birinci temettüün nakden dağıtılması zorunluluğu getirebilir. Hisse senetleri Borsa' da işlem görmeyen halka açık anonim ortaklıklar; birinci temettü nakden dağıtmak zorundadırlar.

Ayrıca, SPK'nın 11.01.1999 tarihinde aldığı ilke kararıyla, 1998 hesap dönemine ilişkin temettü dağıtımını gerçekleştirmeden sermaye artırımı yapan ve arttırımı temsil eden hisse senetleri Borsa'da eski ve yeni olarak iki ayrı sırada işlem gören şirketlerden; 1998 yılı faaliyetleri sonucunde elde ettikleri dönem karından temettü dağıtmak isteyen şirketlere, SPK'nın Seri IV, No : 1 Tebliği'nin 7. maddesinin birinci fıkrasındaki esaslar çerçevesinden hesaplayacakları birinci temettüü nakden dağıtma zorunluluğu getirilmiştir.

Halka açık şirket tarafından mevcut ortaklara nakit temettü dağıtımının, hesap dönemini izleyen 5. ayın sonuna kadar tamamlanması zorunludur.

Burada 12.6.1933 tarih ve 2308 sayılı “Şirketlerin Müruru Zamana Uğrayan Kupon Tahvilat ve Hisse Senedi Bedellerinin Hazineye İntikali Hakkında Kanun”un 1. maddesi uygulanır.

Bir şirketin hisse senetlerinin sermaye artırımı ve temettü ödemelerine iştirak edebilmek için o hisse senedindeki sermaye artırımı ya da temettü ödemesinin başladığı günden, yani temettü kuponu ya da yeni pay alma kuponlarının hisse senetlerinin üzerinden ayrıldığı günden bir gün önce almak yeterlidir.

Bir sermaye piyasası aracının, kendisi veya katları ile işlem yapabilecek asgari sayısını veya değerini ifade eder.

İMKB Hisse Senetleri Piyasası'nda işlem birimi olarak lot kullanılır. Kural olarak 1 lot 1.000 adet hisse senedi veya 1.000.000 TL nominal değerli hisse senedini ifade eder.

Tüm hisse senetleri için gerçekleşen işlemlerdeki her emrin içerdiği hisse senedi sayısı ile işlem fiyatının çarpılarak elde edilen yekünlerin toplanmasıdır.

Bir seansta veya belli bir dönemde alınıp satılan menkul kıymet adedidir.

İş Bankası Kurucu :1

İş Bankası (A) :100

Petrokent :1020

Bir sonraki seansa ait baz fiyatın hesaplanmasına esas teşkil eden hisse senedinin ağırlıklı ve küsüratsız fiyatıdır. Bir hisse senedinin ağırlıklı ortalama fiyatı, seans içinde o hisse senedi üzerinde gerçekleşen her emrin içerdiği fiyat ve hisse adedi çarpımlarının toplamının, o hisse senedinin toplam işlem adedine bölünmesi ile hesaplanır.

Hisse senetlerinin işlem görebileceği en üst ve en alt limitlerinin belirlenmesinde esas teşkil etmeyen, sermaye artırımı sırasında temettü ödemesinin belirsiz olduğu durumlarda, baz fiyat oluşuncaya kadar üyelerce referans değer olarak kullanılması amacıyla hesaplanan fiyattır.

Bir hisse senedi için baz fiyatı, bir seans süresince o hisse senedinin işlem görebileceği en üst ve en alt fiyat limitlerinin belirlenmesinde esas teşkil eden fiyattır. Baz fiyat, hisse senedinin bir önceki seansında gerçekleşen ve kayda alınan işlemlerin ağırlıklı ortalama fiyatının en yakın fiyat adımına yuvarlanması ile bulunur.

Her hisse senedi için, seans içinde önerilebilecek en düşük (taban) ve en yüksek (tavan) fiyatlar, o hisse senedi için “fiyat aralığı”nı (fiyat marjı) oluşturur. Mevcut uygulamada, hisse senetleri piyasasında fiyat aralıkları baz fiyatın % 10 altı ve üstü ile sınırlıdır.

Bir hesap dönemi içinde aynı şirkete ait hisse senetlerinden, geçmiş yılın karına iştirak ederek kar payı alma hakkı olan ve üzerinde geçmiş hesap döneminin temettü kuponlarını taşıyanlara “eski”, geçmiş hesap döneminin kar payı kuponunu taşımayarak kar payı alma hakkı olmayanlar “yeni” olarak adlandırılmaktadır.

Borsa Başkanı, aşağıda yazılı durumlardan birinin varlığı halinde, ilgili menkul kıymetin seansını geçici olarak durdurabilir:

Bir aylık süre içinde işlem görmeyen hisse senedinin, bir ayı takip eden ilk seansta fiyat marjları serbest bırakılır ve Borsa Bülteni'nde ilan edilir. Fiyat marjlarının serbest bırakılmasını takip eden beş iş günü süresince işlem gerçekleşmemesi halinde, Borsa Başkanlığı, ilgili hisse senedini işlem gördüğü pazardan Yönetim Kurulu'nun karar alma tarihine kadar geçici olarak çıkarma yetkisine sahiptir.

Şirketler 3 ve 9 aylık mali tablolarını 4 hafta (bankalar 6 hafta içinde), 6 aylık mali tablolarını 6 hafta (bankalar 8 hafta içinde), 12 aylık mali tablolarını 10 hafta içinde Borsa'ya göndermek zorundadırlar.

Sadece, 6 ve 12 aylık mali tablolar bağımsız denetimden geçmektedir.

Kredili menkul kıymet işlemleri yetkili bir aracı kuruluş nezdinde, müşteri adına kredi hesabı açılması koşulu ile müşteri ve aracı kuruluş arasında yapılacak kredi sözleşmesi hükümleri çerçevesinde menkul kıymet alınmasını ifade eder.

Menkul kıymetlerin ödünç işlemi, taraflar arasında imzalanan çerçeve sözleşmesinde belirlenen esaslar dahilinde, ödünç veren tarafından açığa satış amacıyla ödünç alan tarafa belli bir dönem için menkul kıymetlerin verilmesi ve aynı cins menkul kıymetlerin mislen geri alınması şeklinde yapılmaktadır.

Açığa satış işlemi, sahip olunmayan menkul kıymetlerin ödünç alınmak suretiyle satılması demektir.

Kredili menkul kıymet ve açığa satış işlemleri İMKB Ulusal 100 endeksine dahil olan hisse senetleri üzerinden yapılabilir.

İMKB Tahvil ve Bono Piyasasında,

işlem görebilir.

İMKB Tahvil ve Bono Piyasası'nda,

işlem yapabilirler.

İMKB Tahvil ve Bono piyasasında işlemler her gün saat 10.00-17.00 arasında gerçekleştirilmektedir. Aynı gün valörlü (Repo-Ters Repo Pazarında aynı gün başlangıç valörlü) işlemler, saat 10.00-12.30 ile 13.00-14.00 arasında; ileri valörlü (Repo-Ters Repo Pazarında ileri başlangıç valörlü) işlemler ise saat 10.00-12.30 ile 13.00-17.00 arasında yapılmaktadır. Yatırım fonlarına ait aynı gün valörlü emirler saat 17.00' ye kadar verilebilmektedir. Gayrimenkul Sertifikaları Pazarı' nda işlemler saat 10.00-12.30 ile 13.00-17.00 arasında yapılmaktadır.

Hazine bonosu ve tahvil alım satım işlemlerinde, yatırımcılar tarafından verilen emirler, Borsa üyeleri aracılığıyla telefonla İMKB'na bildirilir. İMKB Tahvil ve Bono Piyasası'na gelen emirlerin bilgisayar ile değerlendirilmesi sonrasında; alışta en yüksek, satışta en düşük fiyatlı emirler Reuters, Telerate, Veritel ve ADP gibi bilgi transferi yapan ekranlara yansıtılır. Ekranda yer alan alım veya satım emrini uygun bulan diğer üyenin, İMKB Tahvil ve Bono Piyasasını telefonla arayarak ilgili emri kabul ettiğini bildirmesiyle, işlem gerçekleşmiş olur. İşleme ilişkin onay faksları alıcı ve satıcı taraflar takas merkezine bildirilir; oluşan fiyat ekranın son işlem bölümünde yer alır.

İşlemlerin alt limiti, işleme konu olan menkul kıymetlerin nominal değerleri itibariyle, Kesin Alım Satım Normal Emirler Pazarı'nda 50 milyar TL, Küçük Emirler Pazarı'nda 1 milyar TL.'dir.

Kesin alım satım emirlerinde bir defada iletilebilecek maksimum emir büyüklüğü ise 5 trilyon nominal TL. ile sınırlandırılmıştır.

Repo Ters Repo Pazarı'nda ise emir büyüklüğü, Normal Emirler Pazarı'nda minimum 100 milyar T L., Küçük Emirler Pazarı'nda minimum 1 milyar TL. olup,

Repo-ters repo işlemlerinde bir defada iletilebilecek maksimum emir büyüklüğü ise 10 trilyon TL ile sınırlandırılmıştır.

İMKB Uluslararası Tahvil ve Bono Piyasasında, her işgünü 10:00 ile 17:00 saatleri arasında işlem yapılmaktadır.

Uluslararası tahvillerin alım-satım emirleri, menkul kıymetin ihraç edildiği döviz cinsi üzerinden verilir. Her bir döviz cinsinden ihraç edilen tahvillerde emirler aynı döviz cinsi ve 100 birim üzerinden fiyatlandırılır ve tüm ödemelerde kullanılan döviz cinsi işlem yapılan döviz cinsindendir.

Bu Piyasa'da işlem görecek olan Türkiye Cumhuriyeti ve mahalli idarelerince yurtdışında satılmak üzere ihraç edilen Uluslararası Tahvil işlemlerinde Amerikan Doları cinsinden yapılan ihraçlarda emirler en az 100.000 Amerikan Doları ve katları, Alman Markı cinsinden yapılan ihraçlarda emirler en az 100.000 Alman Markı ve katları, Japon Yeni cinsinden yapılan ihraçlarda emirler en az 10.000.000 Japon Yeni ve katları, İngiliz Sterlini cinsinden yapılan ihraçlarda emirler en az 100.000 İngiliz Sterlini ve katları, Euro cinsinden yapılan ihraçlarda emirler en az 100.000 Euro ve katları şeklinde iletilir. Uluslararası kapsamda diğer döviz cinslerinden ihraç edilen tahviller için lot büyüklükleri Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.

Borsa üyelerinin sattıkları menkul kıymetleri takas merkezine teslim etmeleri, aldıkları menkul kıymetleri de takas merkezinden teslim almaları, ödemelerini ve tahsilatlarını da burada gerçekleştirmeleri takas hizmeti kapsamındadır. Borsa üyelerinin aynı cins menkul kıymetten hem alım hemde satım işlemleri yapmaları halinde takas merkezine sadece aradaki farkı teslim etmeleri veya teslim almaları söz konusudur.

Müşteri tarafından üye emanetine bırakılan menkul kıymetlerin, İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş.'de (Takasbank) saklanması zorunludur. Aksi takdirde yatırımcı satın aldığı menkul kıymetlerin tarafına verilmesini talep edebilir.

İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. tarafından Şubat 1995 ' den beri “Müşteri Bazında Saklama“ hizmeti verilmekte iken 31 Mayıs 1999 tarihinden itibaren “Müşteri İsmine Saklama” uygulamasına başlanmıştır.

Bu uygulama çerçevesinde, halihazırda müşteri kodu ile izlenen alt hesaplar, müşteri ismine açılmış hesaplara dönüşmektedir. Bu yeni sistemde her bir yatırımcı için tek TAKASBANK numarası olmakta ve yatırımcı farklı aracı kuruluşlar nezdinde de tutuyor olsa, tüm hisse senetlerini toplu olarak bu numara ile izleyebilmektedir. Ayrıca bu sistem, Alo Takas vasıtası ile, yatırımcılara alt hesaplarına bloke koyma ve çözme imkanını da sağlamaktadır.

Müşteri İsmine Saklama Sisteminin başlıca yararları arasında yer almaktadır.

Alo - Takas yatırımcılara hizmet vermek üzere Takasbank tarafından kurulan sesli yanıt sistemidir. Yatırımcılar, Alo-Takas'ı kullanarak; bakiye, hesap, hisse ve aracı kurumlarla ilgili bilgileri öğrenebilir, bloke koyma ve çözme işlemleri yapabilir ve faksla bilgi alabiliriler.

Takas merkezine saklamaya kabul edilecek menkul kıymetlerin veya bunları temsil eden belgelerin;

olması zorunludur.

Bu nitelikleri taşımayan menkul kıymetler Takas Merkezi tarafından kabul edilmez. Teslim sırasında menkul kıymetin üzerinde, vadesi gelmiş ve tahakkuk etmiş faiz, temettü ve benzeri kuponlar bulunmaz; bulunduğu takdirde bunlar satıcıya iade edilir. Menkul kıymetin teslim edildiği döneme ait cari gelirlerle ilgili olanlar dahil olmak üzere, gelecek döneme ait kuponların tam olması gerekir.

Takasbank'ta doğrudan saklama hesabı açabilen kurumlar;

Borsa üyesi, Takasbank'da önce kıymet veya nakit yükümlülüklerini yerine getirir; daha sonra alacağı olan menkul kıymetleri veya nakti alır. Üyeler takasa olan borçlarını kapatmadıkça alacaklarını alamazlar.

Kaydi takas sisteminde, Borsa üyelerinin takasa olan kıymet borçları saklama hesaplarından virman suretiyle kapatılır. Üyelerin takastan olan alacakları ise saklama hesaplarına virman suretiyle aktarılır. Tüm bu işlemler kayıt üzerinde gerçekleşir.

Borsa'da gerçekleşen işlemlerin takası, işlem gününü izleyen ikinci iş günü yapılır. İşlem günündeki (T) işlemlere ait hisse senetlerinin fiziki teslimatları T+2 günü saat:14:00'a kadar, kaydi olarak virman yoluyla yapılan teslimatlar ise saat: 15:00'a kadar yapılmak zorundadır. T günündeki işlemlere ait nakit teslimatları ise fiziki olarak T+2 günü saat: 14:30'a kadar, kaydi olarak virman ve havale yoluyla yapılan teslimatlar ise saat:15:00'e kadar kabul edilmektedir. Takasbank'ta takas işlemleri tatil günlerinin dışında hergün yapılabilmektedir.

Üyelerin Takasbank'da alım satım taahhütlerini yerine getirmemeleri durumunda, İMKB Yönetmeliği 35.madde uygulanır. Üyeler, kesinleşen alım satım işlemlerine ilişkin karşılıklı taahhütlerini zamanında yerine getirmezlerse bu yükümlülüğü yerine getirmeyen üyeden, temerrüde düştüğü tarihten itibaren taahhüdünü yerine getirdiği tarihe kadar ve tesliminde temerrüde düşülen menkul kıymetlerin işlem günlerindeki ağırlıklı ortalama fiyatlarından hesaplanan toplam Borsa değerleri veya nakit borcu esas alınarak TC.Merkez Bankası'nın kendi işlemlerinde uygulanmak üzere ilan ettiği en yüksek faiz oranının, her piyasa için İMKB Yönetim Kurulu'nca belirlenerek SPK tarafından onaylanan katına karşılık gelen faiz oranından hesaplanan faiz tutarı tahsil olunur. Temerrüde düşen üyeye temerrüd halini sona erdirmesi için, İMKB Yönetim Kurulu'nca belirlenen süre verilir. Bu sürenin bitimini takip eden ilk seansta işlem konusu menkul kıymetler, Borsa Yönetimi tarafından eksper marifetiyle sattırılır veya aldırılır. Bu şekilde gerçekleştirilen alım veya satımın sonuçları, yerine getirilmeyen alım veya satıma göre daha olumlu ise, herhangi bir işlem yapılmaz. İşlem eskisine göre daha olumsuz şartlarda yapılmışsa yükümlülüğü yerine getirmeyen üye aradaki farkı, Takas Merkezi'ne ödemek zorundadır. İşlem konusu menkul kıymetleri satın almak veya satmak mümkün olmamışsa ve/veya anapara, değer farkları ve temerrüt faizi gibi üyenin yükümlülüğünün gerektirdiği ödemeler yapılmamışsa, ödenmesi gereken para, üyenin Borsa'ya yatırmış olduğu teminattan re'sen karşılanır. Temerrüde düşen üyeye, disiplin cezası hükümleri, bu üyenin savunması Borsa Başkanlığı'nca alınarak Yönetim Kurulu kararı ile uygulanır.

Endeks, bir veya daha fazla değişkenin hareketlerinden ibaret olan oransal değişimi ölçmeye yarayan bir göstergedir. Endeksler, karmaşık olayların tek bir rakama indirgenmesini sağlayan, olaylar ve sonuçları hakkında yaklaşık bilgi verebilen tek araçtır. Hisse senedi piyasasının genel bir göstergesi olan hisse senedi endeksleri, endeks kapsamındaki hisse senetlerinin fiyatları baz alınarak “ piyasa performansı “ hakkında genel bir bilgi verir.

Borsa'da işlem gören hisse senetlerinin fiyat ve getirilerinin bütünsel ve sektörel bazda performanslarının ölçülmesi amacıyla oluşturulmuştur.

İMKB endekslerinin hesaplanmasında en son tescil edilmiş fiyatlar kullanılır. Şirketin piyasa değeri, eski ve yeni hisse senetlerinin fiyatları ayrı olarak dikkate alınır. İMKB endeksleri, endeks kapsamında bulunan şirketlerin, aynen saklamada bulunanlar hariç, Takasbank saklamasında bulunan hisse senetlerinin toplam piyasa değerleri ile ağırlıklı olarak hesaplanır. Hisse senetlerinin piyasa değerlerinde, arz-talep şartlarının haricinde meydana gelen değişikliklerden dolayı, endekslerde düşüş veya yükselme olmasını engellemek amacıyla, endeks hesaplama formülünün paydasında düzeltme yapılarak devamlılık sağlanır.